در هنگام بازی خلاقیت کودک افزایش می یابد .
” خلاقیت ؛ یعنی امکان بهره برداری نامتعارف از ابزار ، بدون تأثیر پذیری از عقاید دیگران ” .
نکات
اصلی را به کودک خود بیاموزید ، و موقعیتی را برای او فراهم نمایید تا
کودک از ایده هایش استفاده کند . زیرا خلاقیت ، عامل کسب تجربه ی بیشتر است
و تجربه عامل پیشرفت در زندگی آینده ی کودکان می باشد . تجربیاتی مانند؛
سفر، گذراندن وقت در مزرعه ، رفتن به تعطیلات ،
کتاب خواندن ، بازدید از نقاط دیدنی و اشخاص مهم زندگی کودک نقش بسزایی
را دارد . زیرا تجربه سبب می شود تا کودک شناخت بیشتری را نسبت به واقعیات
بدست آورد و پیرامون هر موضوع ، واکنش مناسبی را از خود نشان دهد.
برای مطالعه بیشتر:
ده روش برای پرورش خلاقیت کودکان و نوجوانان
خلاقیت چگونه رشد می کند
تأثیر بازی در پرورش خلاقیت کودکان
خلاقیت
زیباترین و شگفت انگیز ترین خصیصه انسان است . غنا و پویایی و بقای هر
فرهنگ و تمدنی به خلاقیت مردمان آن بستگی دارد و این واقعیت را تاریخ بارها
به اثبات رسانده است.
از سویی دیگر همان طور که می دانیم ، دوران
کودکی از نقشی حساس و تعیین کننده ای برخوردار می باشد . توجه به این دوران
تا آن جا است که دوران کودکی ، به ویژه دوران سنین آغازی آن، از سوی روان
شناسان و صاحب نظران تعلیم و تربیت ، به عنوان مهم ترین مرحله ی تکوین
شخصیت انسان شناخته شده است.
روان شناسان بر این باورند که، وجود تعارضات، اختلالات، و نابسامانی های روانی این سنین ، در سراسر زندگی انسان، تأثیر می گذارد.
پژوهش
های روان شناسی و تعلیم و تربیت ، بیانگر آن است که ، آغاز خلاقیت کودکان
در سنین آمادگی و پیش از دبستان می باشد . در این سنین ارتباط تازه ای میان
تفکر و عمل کودکان پدیدار می گردد و کودک برای شناخت عجایب و شگفتی های
محیط پیرامونش تلاش بسیاری را می نماید . این فرا گیری وشناخت بیشتر، از
طریق تجربه ی عملی صورت می پذیرد . این تجربه ی عملی _ یا بازی _ یکی از
اعمال روزمره ی زندگی هر کودک است و کوششی است که به تمام وجود او بستگی
دارد .
بدون تردید می توان گفت که ؛ بازی بهترین شکل فعالیت طبیعی
هر کودک محسوب می گردد و مناسب ترین راه برای رشد استعداد او بشمار می
رود.
در هنگام بازی ، نیرو های جسمی و ذهنی کودک ( نظم ، حافظه ،
تخیل ، توانایی جسمانی ، و… ) رشد می یابند و بازی برای کودک، محرک و
انگیزه ای می شود در جهت کسب تجارب اجتماعی.
بازی در معنای دقیق کلمه ، شامل فعالیت هایی است که واجد مؤلفه های ذیل باشد:
- اختیاری
- دلپذیر
- فاقد سازمان است
بازی
متأثر از عوامل بسیار زیادی است که هر کدام از این عوامل به سهم خود
چگونگی بازی کودکان و نوع ابزاری را که آن ها برای بازی انتخاب می کنند _
یا برای آنان در نظر گرفته می شود _ را تعیین می کنند . تعدادی از این
عوامل عبارتند از :
- سن و رشد کودک : امروزه
ما ، با مقالات و گزارش های بی شماری مواجه می گردیم که توضیح می دهند کدام
اسباب بازی برای کدام دوره از رشد و تکامل کودک متناسب است .
- محیط زندگی : شرایط آب و هوایی ، محیط روستایی و شهری و … هر کدام بازی های خاص خود را ایجاب می کنند .
- ظرفیت کودک : توانایی های کودکان ، نیز از جمله عوامل تعیین کننده در بازی ها می باشند .
- وضعیت اقتصادی : بازی و وسایل بازی که ، در جوامع محروم و ثروتمند ، بکار گرفته می شود . تفاوت چشم گیری را با یکدیگر دارند .
- فرهنگ : در
بسیاری از موارد فرهنگ ، تعیین کننده ی بازی های خاص می باشد . در اغلب
موارد این فرهنگ است که تعیین می کند که دختران و پسران باید به چه بازی
هایی بپردازند .
- جنسیت : در بسیاری از موارد جنسیت ، عامل تعیین کننده ی بازی به شمار می رود .
بازی
، نقش حایز اهمیتی را در رشد کودک ایفا می نماید . علاوه بر آن ، انسان به
عنوان مخلوقی اجتماعی ، نیازمند ان است که ، به گروهی تعلق داشته باشد .
در این راستا بازی ، وظایف متعددی را ، در سطوح مختلف رشد برعهده می گیرد .
بازی زمینه ی آن را فراهم می آورد تا انسان در مواجه با روابط اجتماعی به
رشد و تکامل دست یابد . این موضوع برای انسان ، خشنودی فزاینده ای را فراهم
می آورد . بازی موجب می گردد تا ، مهارت در برنامه ریزی ، توانایی حل
مشکلات ، بهبود وضعیت تحصیلی ، دوراندیشی و … در انسان افزایش یابد .
کودک
از راه بازی می تواند به استعداد ها ، نیاز ها ، ضعف ها و … خود پی ببرد .
و با شناخت ویژگی های خویش ، ساختار شخصیت خود را استحکام ببخشد .
با
توجه به اهمیت و موضوع بحث _ در رابطه با تأثیر بازی در پرورش خلاقیت
کودکان _ ما در صدد هستیم تا به تأثیر یکی از انواع بازی در پرورش خلاقیت
کودکان بپردازیم .
در این میان ، بازی هایی که آفریده ی ذهن خلاق
کودکان است _ ما آن ها را ” بازی های ابتکاری ” ، ” موضوع دار ” و ” نقش
دار ” می نامیم _ اهمیت ویژه ای دارند . در این بازی ها خردسالان بخشی از
فعالیت بزرگسالان را _ که در محیط زندگی خود می بینند _ تقلید می کنند . ”
بازی های ابتکاری ” به شخصیت کودک شکل می بخشد و ابزار حایز اهمیتی در
تربیت کودکان محسوب می شود .
رفتار و حرکات کودکان در بازی همیشه
حقیقی است ، احساسات و تأثراشان حقیقی و صادقانه است . به عنوان مثال :
کودک می داند که عروسک یک نوع اسباب بازی است اما با این وجود عروسک خود را
مانند یک موجود جاندار دوست دارد .
هنگامی که کودکان در بازی نقش
بزرگسالان را ایفا می کنند ، این تنها یک تقلید ساده نیست ، زیرا ابتکار و
خلاقیت کودکان در هنگام آفرینش ، ” موضوع بازی ” و در زمان جست و جوی ”
ابزار بازی” در جهت ” تحقق بازی ” پدیدار می گردد .
با کمک بازی های
ابتکاری می توان ، مسائل مهم تربیتی را حل کرد . نقشی را که کودک در بازی
های ابتکاری برای خود انتخاب می کند انعکاسی از خواسته ها و آرزو های اوست .
در هنگام بازی ابتکاری ، همه ی جوانب شخصیت کودک در اتحاد و هم کاری با هم
بازی او شکل می گیرد . بازی های جمعی در صورتی که به شیوه ی مناسبی سازمان
بندی شوند ، خلاقیت و فعالیت فردی کودکان را انسجام می بخشد . بدین ترتیب
بازی های ابتکاری _ مانند ابرازی حایز اهمیت ، در رشد همه جانبه ی کودکان _
با سایر فعالیت های آنان در ارتباط است و این نکته ، ارزش والای بازی های
ابتکاری را در روند تربیتی کودک نشان می دهد .
کودک در هنگام ایفای
نقش ، خصوصیت شخصی خویش را ظاهر می سازد . بنابراین بازی های ابتکاری ، نقش
مهمی را در فعالیت خلاقانه ی کودک ایفا می کند .
مهم ترین نکته ای
که باید به آن توجه داشت این است که ، مربی نباید موضوع بازی را به کودکان
تحمیل نماید زیرا در این صورت ، حس ابتکار و نیروی تخیل و استقلال را از آن
ها سلب می کند .
مربیان تعلیم و تربیت متذکر شده اند که ؛ بازی
فعالیت مستقل کودکان و آفریده ی خود آنان است و بسیار مهم است که بازی ها
قالبی نباشند ، و راه را برای ابتکار کودکان بگشایند . مهم آن است که بازی
ساخته و پرداخته ی فکر کودکان باشد . فضای بازی هم باید به گونه ای باشد که
انگیزه ، تخیل و تفکر را برای کودک فراهم آورد . در حقیقت کودک باید به
سمت بازی های برانگیزنده سوق داده شود . در روند بازی نیروهای ذهنی و جسمی
کودک – یعنی دقت ، حافظه ، تخیل ، نظم و ترتیب ، توانایی جسمانی و … – رشد
می یابند .
ارزش بازی در رشد خردسالان
مدیران ، والدین و مشاورین باید ، بازی را درک کنند .
در
کتاب ” وضعیت کلی کودک ” تالیف ” جونا هندریکس ” آمده است که : علی رغم
شواهدی که نشان می دهد ، بازی یک حرفه برای خردسالان محسوب می شود .
مربیان
کودک اذعان دارند که ، مسئولین و والدین چنان که باید به این امر توجه نمی
نمایند . بسیاری از آن ها بازی را در حکم یک فعالیت بی ارزش – برای
گذراندن وقت – می پندارند اما نتایج به دست آمده از تحقیقات ، با این
تصورات نا بخردانه تفاوت بسیاری را دارد . بنابراین مربیان کودک – به ویژه
مربیان خردسال – باید براهمیت بازی کودکان تاکید نمایند و تاثیات سازنده ی
بازی را – به عنوان زمینه ساز تحصیل – به دیگران یاد آور شوند .
”
فرویل ” پیرامون اهمیت بازی کودکان به نکات ارزشمندی اشاره می نماید . او
معتقد است که : ” بازی پاک ترین و روحانی ترین ساخته ی دست بشر ، در دوران
کودکی ، انسان است و به گونه ای یک تصویر پیشین و یا تقلیدی ، از زندگی
آینده انسان ، به شمار می آید ، همانا راز زندگی طبیعی انسان و همه ی
موجودات است . بازی ، برای کودک لذت ، آزادی ، رضایت درونی و بیرونی و
احساس آرامش از محیط را به ارمغان می آورد ” .
نقش مربیان در بازی
مربیان باید در ارتباط با بازی کودک به نکات ذیل توجه نمایند :
- افزایش ابزار بازی
- دادن وقت کافی به کودک
- دقت در زمان کمک به کودک
- واگذاری حق تصمیم گیری و انتخاب بر عهده ی کودک
- تهیه ی وسایل جدید برای کودک ، تا او بتواند بازی را ابداع نماید .
- وسایل صحنه ی نمایش ، بهتر است به صورت واقعی باشند .
مربی
با تحقیق و به کار گیری ایده های نو کودک را آماده می کند و او را به سوی
پیشرفت سوق می دهد . بازی دامنه ی مهارت های کودک را در زمینه های روحی ،
جسمی ، زیبایی شناسی ، اجتماعی و عاطفی گسترش می دهد . مربی باید فضای فرح
بخشی را ایجاد نماید تا خلاقیت کودک شکوفا شود و برای آموزش محیط مناسبی را
در نظر بگیرد و برای کودک این امکان را فراهم آورد که یک شرکت کننده ی
فعال باشد نه یک آموزنده ی غیر فعال .
خصوصیات بازی
”
کار فعالیتی هدفمند است که یک انسان ، در جهت تبدیل عوامل محیطی ، به صورت
دلخواه یا به اجبار، انجام می دهد . ” می توان گفت : کار، پذیرش قواعد و
قوانین اجباری است که انسان را ملزم به اجرای آن می کند و انسان در مقابل
انجام دادن آن پاداش یا اجرتی را دریافت می کند .
اما بازی چیست ؟
بازی دارای چه خصوصیاتی است ؟ در اینجا می توان گفت که : کودک به بازی
احتیج دارد و برای او بازی یک حرفه ی جدیدی محسوب می شود . بازی وسیله ای
برای بیان خصوصیات و شخصیت کودک است .بازی به کودک کمک می کند که ، خود را
بهتر بشناسد ، تصوراتش را گسترش بدهد ، در فعالیت هایی مهارت پیدا کند و
اندیشه اش را توسعه دهد . کودک در هنگام بازی یاد می گیرد که چگونه خود را
کنترل نماید و میان اعضای بدن و مغز خود هماهنگی ایجاد کند .بازی زمینه ی
رشد و تکامل کودک را فراهم می آورد . بازی برای کودک امری حایز اهمیت به
حساب می آید . بازی کودک همیشه متوجه به یک هدف و موضوع به خصوص نمی باشد –
که ما بتوانیم آن را مانند یک نوار متوقف نماییم و یا آن را ادامه دهیم –
زیرا بازی یکی از فعالیت های ذهنی کودک به شمار می آید .
بازی کودکان دارای ویژگی های ذیل می باشد :
- بازی اختیاری است .
- بازی برای کودک ، فاقد هر گونه سازمان می باشد.
- بازی برای کودک خوشایند است .
- بازی از قید کشاکش و پرخاش آزاد است .
- بازی وسیله ی مناسبی است تا کودک را از پرخاشگری باز دارد .
- بازی
فرصتی است که کودک اندیشه های درونی خود را بیان می کند . بازی این امکان
را برای کودک فراهم می آورد تا بر اضطراب خود غلبه کند .
- بازی این امکان را برای کودک فراهم می نماید تا به کسب تجربه بپردازد و افکار خود را بیان کند .
- بازی فرصت مناسبی برای پرورش خلاقیت کودک است .
- بازی
وسیله ای برای برقراری ارتباطات اجتماعی با دیگران است . کودکان در هر سنی
که باشند ، غالبا به جای اینکه ، صحبت کنند ؛ بوسیله ی اسباب بازی با
بزرگسالان و یا کودکان ارتباط برقرار می کنند .
و سرانجام این که بازی ؛ وسیله ای برای ایجاد ارتباط با دنیای درونی کودک و دنیای عینی – محیط خارج – است .
هر کودکی می خواهد، بازی می کند ، کودک از طریق بازی یاد می گیرد چگونه بیاموزد .
بنابراین می توان استنباط نمود که بازی امری اختیاری است و کودک به دل خواه خود می ت
